Een Scenario voor Trump

 

EEN SCENARIO VOOR TRUMP

Met de installatie van Trump als president is de Grote Show meteen begonnen. Er waren veel mooie woorden in Trump’s eerste speech als president. Deze speech was overwegend op binnenlandse consumptie afgestemd: diegenen die op hem gestemd hebben, in het bijzonder de verarmde en/of zich achtergesteld voelende Amerikanen. Het gaat het er nu maar om deze woorden in daden om te zetten. Daar is hij al vlot mee begonnen met verschillende decreten, die voornamelijk betrekking hebben op het binnenlands beleid en op de immigratie, onder het devies: “America First”. De hieronder volgende lijst is noodgedwongen incompleet, er komen dagelijks punten bij.

  1. Inreisbeperkingen voor reizigers uit een zevental overwegend moslimlanden in het Midden-oosten en noord- en oost-Afrika, eerder door Obama aangewezen als broedplaatsen voor terroristen. Door de plotselinge inwerkingstelling van deze maatregel is er veel deining ontstaan, moesten overhaast enige uitzonderingen gemaakt worden, maar voor het overige weet Trump van geen wijken. Intussen blijkt hij met zijn decreten in conflict te leven met zijn grondwettelijke bevoegdheden: tijdelijk is de uitvoering van de meest vergaande maatregelen buiten werking gesteld totdat de zaak op het hoogste gerechtelijke niveau is uitgezocht; 
  1. Zonder verwijl is begonnen met vervollediging van de muur bij de grens van Mexico, waarbij in het vooruitzicht gesteld is dat Mexico de kosten ervan zal moeten dragen. Het kostenplaatje is natuurlijk niet welkom in Mexico, maar de stroom illegale immigranten komt wel daarvandaan; 
  1. Er is begin gemaakt met de afschaffing van Obamacare, althans met de reorganisatie ervan, zoals beloofd. Niet is duidelijk of Trump’s plannen neerkomen op een volledige afschaffing van Obamacare zonder vangnet voor de armen of een aanpassing die de meerderheid van de Amerikanen acceptabel vinden en waarmee valt te leven; 
  1. Opheffing van de blokkade van de Noord-Zuid oliepijpleiding die ingesteld werd vanwege het bezwaar dat het traject ervan loopt door heilige grond in een indianenreservaat. De overweging voor deblokkering kan gelegen zijn in de behoefte de VS minder afhankelijk te maken van de olieleveantie uit het Midden Oosten; intussen blijken twee Nederlandse banken (ABNAMRO en ING), die aan de financiering van het project deelnemen, moeite te hebben met de opheffing van de blokkade. Als ze zich zouden terugtrekken uit de financiering dan zou Trump dit kunnen zien als een tegenwerking van zijn binnenlands beleid met niet te voorziene gevolgen voor de beide banken; 
  1. Opzegging van het handelsverdrag TTP met Canada, Mexico, Japan en een aantal andere landen aan de (niet zo) Stille Oceaan. Het ligt in de lijn van de Trump’s handelspolitiek dat de onderhandelingen voor het handelsverdrag TTIP tussen de VS en de EU, die nu al ongeveer tien jaar voortslepen zullen worden beeindigd. Bij de beoordeling hiervan is de vraag aan de orde of de effecten van de globalisering eerlijk zijn verdeeld, met name de inkomens- en de werkgelegenheidseffecten; 
  1. Afschaffen van subsidies aan organisaties die helpen met abortus of gezinsplanning. Daartegen wordt reeds geprotesteerd; 
  1. Onderhandeling met de farmaceutische industrie ten aanzien van de hoogte van de prijzen van medicijnen. Hoeveel van dit soort interventies zullen nog volgen? 
  1. Benoeming van vertrouwelingen op vitale posten zoals Rex Tillerson als Secretary of State (Buitenlandse zaken), recent bevestigd door de Senaat en de conservatief Neil Gorsuch op een vrijgekomen plaats in het Hooggerechtshof, waardoor zijn positie verder wordt versterkt;

 De show gaat door. Wat valt er nog meer te verwachten? Eerst nog ten aanzien van het binnenlands beleid: 

  1. Trump heeft meermaals in het vooruitzicht gesteld de verbetering van de infrastructuur en een verbetering van de kansen op werk voor de onder- en middenklassen. Het is opvallend hoe groot het aanbod aan textiel en kleding in de grote warenhuizen geproduceerd is buiten de VS (eigen waarneming). Dit geldt natuurlijk ook voor andere sectoren. Het terughalen van deze produkties vereist een efficiënte industriepolitiek. Het is niet voldoende om de invoerrechten te verhogen, hoewel dit een onderdeel kan vormen van de industriepolitiek;  
  2. Voor de ambtitieuze plannen ter verbetering van de infrastructuur – wegen, bruggen, verbindingen, enz., onmisbaar voor de creatie van werkgelegenheid in de industrie waar die is weggevallen – zijn financiële middelen nodig. Het is bekend dat de staatsschuld onwaarschijnlijk hoog is door tekorten op de begrotingen van staten en federatie. De vraag is hoe financiering te vinden als tegelijk belastingverlaging in het vooruitzicht wordt gesteld, met name de vennootschapsbelasting als onderdeel van de industriepolitiek; 
  3. Tegelijk komt het rentebeleid aan de orde. Voorlopig lijkt het erop dat de rente nog laag blijft. Dat is van groot belang voor de financiering van de staatsschuld überhaupt. Daarnaast kan een lage rente onderdeel vormen van industriepolitiek. In tegenstelling tot de ECB is de Federal Reserve niet onafhankelijk van het regeringsbeleid. Dit maakt het onzeker om hierover uitspraken te doen.
  1. De benodigde financieringsmiddelen kunnen intussen gedeeltelijk gevonden worden uit het herstel van de economische groei. Ook kan financiering gevonden door invoerrechten te verhogen, maar beide wegen zullen niet toereikend zijn. Daarnaast kunnen middelen vrijkomen als de militaire aanwezigheid van de VS in het buitenland wordt afgebouwd. Voorwaarde is dat het bovengenoemd vijandbeeld tegenover Rusland omgezet wordt in een vriendschapsbeeld.

 Het buitenlands beleid is in het bovenstaande nog niet anders dan aangeraakt. Inderdaad zijn reeds enige delen van de show zichtbaar:  

  1. Er is begonnen met overleg is met mevrouw May over toekomstige samenwerking met Groot- Brittannië; 
  1. Trump heeft al aangegeven de logge en besluitenloze EU niet te zien als werkbare partner en de voorkeur te geven aan directe relaties met Europese landen. Brussel zal ter vermijding hiervan er goed aan doen een pas op de plaats te doen en voorlopig geen nieuwe plannen te maken voor verdere eenwording, waar de achterban niet op zit te wachten, en de aandacht daartegenover te concentreren op de interne markt, financiële stabiliteit, interne veiligheid en de vluchtelingenopvang. Dat geeft een betere uitgangspositie voor de EU ten aanzien van de VS in het algemeen en de plannen van Trump in het bijzonder; 
  1. Het optreden van Trump en de plannen die hij al heeft ontvouwd hebben nu al tot heftige reacties in Europa geleid. Vooruitlopend op de EU-top begin februari Malta van heeft EU-president Tusk de regeringsleiders in EU opgeroepen moed, volharding en politieke solidariteit te tonen en niet lichtvaardig, fatalistisch of slaafs te reageren op bedreigingen van de kant van Trump voor de EU, die zeventig jaar Amerikaans beleid in twijfel dreigt te trekken. China (assertief) en Rusland (agressief) en de ”radicale islam’ zijn uitdagingen, gevaarlijker dan ooit tevoren, aldus Tusk. Dat hangt overigens wel af van de houding van Trump met betrekking tot Rusland; 
  1. De frontale aanval van Trumps handelsadviseur Peter Navarro op Duitsland die stelde dat Berlijn andere EU-landen en de VS “uitbuit” met de “duidelijk ondergewaardeerde euro” is een niet geheel onterechte stelling, zij het dat het genuanceerder ligt, omdat Duitsland niet in staat is de koers van de Euro te bepalen; 
  2. Ook de waarschuwing van Martin Schulz moet men serieus nemen: dat het uiteenvallen van de EU niet zal leiden tot het herstel van volledige soevereiniteit van de lidstaten, maar het risico heeft van een tweederangs positie voor Europa in een wereld met supermachten zoals de VS, Rusland en China. In Malta waren de regeringsleiders zich daar dan ook wel van bewust. Dat zou een herziening van het Verdrag van Rome moeten betekenen met prioriteit voor echte grensoverschrijdende problemen of een mogelijk Europa met twee of meer snelheden. Overigens heeft deze bedenking meer betrekking op de politiek in Europa dan op die in de VS; 
  1. Met de inreisbeperking voor personen uit de bovengenoemde zeven landen met overwegend moslimbevolking loopt Trump overigens het risico ervan beticht te worden anti-moslim te zijn. Om dat te vermijden zal hij een andere legitimatie moeten kiezen om een uitbreiding van de inreisbeperking tot andere landen in het Midden-Oosten en Oost- en Noord-Afrika te rechtvaardigen. Die kan eventueel gevonden worden in het gebrek aan stabiliteit in bepaalde landen en in de opstelling ten aanzien van de oorlogen die daar gevoerd worden; 
  1. Om minder ruimte te geven aan het oorlogvoeren in het Midden-Oosten kan een eind gemaakt worden aan de excessieve wapenleveranties aan landen in dat gebied, en met name Saoedi-Arabië. Daardoor vermindert meteen de gevoelde noodzaak om via militaire aanwezigheid de “Pax Americana” in de wereld te handhaven; 
  1. Toenadering tot Rusland. Als het aan Trump ligt zal er een einde kunnen komen aan het kunstmatig vijandbeeld dat nog dateert uit de tijd van de USSR. Direct daaraan verbonden de volgende stappen:

(a) Opheffing van de sancties na de annexatie van de Krim met daaraan verbonden een oplossing van de problematiek in Oost-Oekraïne (waar de vijandelijkheden weer oplaaien). De sancties tegen Rusland zijn onverstandig geweest uit een oogpunt van strategie en kostbaar voor Europa. Het ziet er naar uit dat daarin verandering gaat komen, met name ook nu de NATO als verouderd concept ter discussie zal worden gesteld;

 (b) Samenwerking en taakverdeling met Rusland in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Praktisch van groot belang omdat daardoor financiële middelen vrijkomen voor binnenlands gebruik. Dit houdt als concessie in dat Assad blijft zitten (als hij dan nog leeft); 

(c) Samenwerking met Rusland is ook in andere opzichten strategisch van belang. Als de club van bevriende landen – de VS, Canada, Groot-Brittannië en de overge EU landen – wordt uitgebreid met Rusland en eventueel ook de Oekraïne, dan ligt het Noordpoolgebied open voor exploitatie; 

(d) Toenadering van Rusland is eveneens gunstig omdat Siberië leegloopt, aangezien ook heel Rusland een trek naar de steden kent en daarnaast een negatieve demografie. Het is daarom ook van belang voor de westerse wereld dat aan de economische malaise in Rusland een einde komt, anders dreigt Rusland zich niet meer te kunnen verweren en dreigt China te expanderen in de richting van oost Siberië. Op dat risico heeft Starlinger reeds in de jaren veertig van de vorige eeuw gewezen, en daarin is geen verandering gekomen. Een onbekende factor is hoeveel Chinezen reeds in oost Siberië zijn doorgedrongen.

 Het waren mooie woorden in Trump’s speech al heeft hij niet alles verteld. Het gaat het er nu maar om wat er nog bijkomt en om wat ervan terecht komt …..

 Dr. Dirk van der Werf, begin februari 2017