Contingentie

Contingentie is een weinig gebruikelijk woord dat tot uitdrukking brengt dat nagenoeg niets zeker is in deze wereld. Er is eigenlijk in het Nederlands geen woord voor, ik heb er naar gezocht, maar niets gevonden dat de lading dekt. Vandaar deze uitleg.

 Contingentie (Latijn: contingentia, mogelijkheid, toeval) is een begrip uit de filosofie. Het duidt het tegengestelde aan van noodzakelijkheid. Contingent zijn die voorvallen of zaken die niet noodzakelijk bestaan of die niet noodzakelijk de kwaliteiten bezitten die men er aan verbindt. Zo is bijvoorbeeld de bewering “Alle echtgenoten zijn getrouwd” noodzakelijk waar, maar “Alle zwanen zijn wit” niet, omdat het bestaan van zwarte zwanen wordt ontkend, zodat deze propositie contingent is.

 Iets anders, wat hiermee in verband staat. Het heeft er veel van dat wij, mensen, de wereld om ons heen wel cadeau hebben gekregen, maar zonder een handleiding erbij. We mogen het zelf uitzoeken. Het is wel zo dat als we eenmaal geboren zijn, dat we zo lang mogelijk op aarde willen blijven. En liefst gezond, met veel vrienden en ons niet vervelen.

 Wij leven tot ons ongerief in een wereld onder de invloed van factoren die niemand in de hand heeft. Daarom doen wij mensen voortdurend ons best om ons, daarop inspelend,  tegen die onzekerheid af te schermen. Uiteraard ook door geen al te grote risico’s te lopen. 

 Een deel van de factoren die onzekerheid veroorzaken staat buiten de invloed van de mens, zoals klimatologische factoren, temperatuur, wind, regen, droogte, vulkanische uitbarstingen, aardbevingen en aardverschuivingen, sprinkhanenplagen, wilde dieren, noem maar op; factoren waar weinig tegen te beginnen is.

 Tegen andere factoren kan men zich wapenen: waterkeringen tegen overstromingen, hygiene en medische zorg tegen (epidemische) ziekten, enz.

 Dit ligt anders bij het gedrag van mensen. Mensen hebben meningen, en gevoelens, die tot spanningen kunnen leiden, tussen individuele personen of tussen groepen, en die op onvoorziene momenten tot uitdrukking – soms tot uitbarsting – kunnen komen.

 De ontwikkeling van het moderne denken ondergaat de invloed van deze onzekerheden van het bestaan. Met het toenemen van de welvaart neemt het verlangen toe om te leven in een afgeschermde en geordende wereld waarin alles waar we ons druk over maken plaats en betekenis heeft. 

In dit verband kan de bekende, overigens subjectieve, welvaartsparadox een ruimer en waarschijnlijk scherper inzicht verschaffen: de behoeften – zo men wil verlangens – zijn vaak ongelimiteerd, de middelen ter behoeftebevrediging juist niet, zodat wij gedwongen worden door zowel (noodzakelijke èn contingente) beperkingen en omstandigheden er het beste van te maken. 

 Intussen wij doen er verstandig aan te erkennen dat niets in deze wereld gedetermineerd is. Wij kunnen plannen maken maar ze komen meestal niet uit zoals we zouden willen. Dat geldt inzonderheid ook bij (zogenaamd) wetenschappelijk gebaseerde voorspellingen en prognoses, we doen beter ze te beschouwen als scenario’s, die mogelijk zijn maar niet noodzakelijk juist.

Dit ter inleiding van enkele van mijn artikelen in dit blog.

Dirk van der Werf,

Lopikerkapel, 22 juni 2016.