Avondland Europa

Quo vadis Europa?

De jonge Phoenicische koningsdochter Europa, ontvoerd op de rug van een stier, door de de vermomde oppergod Zeus … Drijvend op de golven. Waarheen? Zonder richting, zonder doel.

 De oude Griekse mythe zou model kunnen staan voor het Europa van vandaag. Niet gegrond, geen visie waarop de EU-lidstaten zich kunnen verenigen. Dat is wel een probleem, zeker in de penibele situatie waarin Europa zich vandaag bevindt. 

Wat zeggen de doeleinden? Je vraagt je af waar het heen zal gaan met Europa. Tot de belangrijkste taken van de staat behoort het bieden van veiligheid en rechtszekerheid aan de burger, en daarmee de basis voor het creëren van inkomen en welvaart. Anderzijds mag de burger ook wel wat meer doen voor zijn eigen welvaart. Maar laten we er even van uitgaan dat welvaart en veiligheid ook voor de EU tot de hoofdtaken behoort. Immers, met zoveel woorden staat in het EU-verdrag: ,,De Unie heeft als doel de vrede, haar waarden en het welzijn van haar volkeren te bevorderen.” Deze woorden bieden een enorme ruimte aan het EU-beleid, maar geven ook de beperkingen aan. De EU zou een visie moeten hebben over wat er zou moeten gebeuren om dit doel waar te maken. Daarover bestaat onvoldoende duidelijkheid. Wat onaardig gezegd, er zit geen structuur in het beleid. Er gebeuren allerlei dingen die niet worden ondersteund door wat er bij de bevolking leeft, alsmede ook dingen die amper door de verdragtekst worden ondersteund. In dit blog een aantal punten die kunnen dienen om dit streven waar te maken.

 Maar eerst nog een aantal prealabele opmerkingen.

 Een enorme prestatie. De Europese samenwerking binnen en buiten de EU een enorme prestatie is. Ik heb de oorlogsjaren nog bewust meegemaakt. In tegenstelling tot veel anderen heb ik het geluk gehad niet rechtstreeks met oorlogshandelingen te zijn geconfronteerd. Maar de ontspanning onmiddellijk na de oorlog was ook voor mij duidelijk voelbaar.

 De stemming was ,,van dit nooit weer”. Het is bewonderingswaardig hoe snel men de gevoelens van vijandschap heeft overwonnen en tot verzoening en samenwerking is overgegaan. Een enorm verschil met de aanpak na de oorlog van 1914-18. De eerste concrete bouwsteen van het nieuwe Europa was de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal, spoedig daarop gevolgd door de Europese Economische Gemeenschap en het Euratom. Een Europese Defensiegemeenschap heeft het nooit kunnen maken. Die werd in de Franse Assemblée weggestemd. Daarvoor waren de wonden kennelijk nog onvoldoende geheeld.

 De EEG iwas een groot succes. Het heeft enige jaren geduurd totdat het VK en een aantal andere landen zover waren om toe te treden. Dat bracht het aantal lidstaten eerst op tien, en spoedig daarop op twaalf. Nu de EU is gecreëerd en uitgebreid zijn het er 27. 

Waar is het idealisme gebleven?  Vanaf het begin ben ik samen met veel anderen een groot voorstander van de Europese integratie  geweest.  En ben het nog steeds. Na de tweede wereldoorlog  was het idealisme erop gericht om een einde te maken aan de tegenstellingen in Europa. Hoe staat het vandaag met het idealisme in Europa? Waar is het gevoel van onderlinge verbondenheid gebleven? Het ging zo goed in tijden van toenemende welvaart. Maar nu de welvaartstijging even verdwenen is hopen de tegenstellingen zich op. Het verdrag van Lissabon was erop gericht de EU slagvaardiger te maken, met een duidelijk beleid. Men kan zich afvragen wat ervan te merken valt. Het is niet duidelijk waar het allemaal voor dient, waar het heengaat. Is de EU niet bezig te groot te worden? Bestaat er niet meer behoefte aan inwendige versterking dan aan uitbreiding? Aan consolidatie en dan verder zien?  

Ik blijf van mening dat de samenwerking eerst binnen de EGKS en EEG, nu binnen de Eu een grote verworvenheid is. Dat neemt niet weg dat er aan veel nog gewerkt moet worden. 

De wereld buiten de EU niet willen verbeteren. Binnen de EU is er nog genoeg te doen. Het is goed daar de meeste aandacht en energie op te richten. Dat wil niet zeggen dat de buitenwereld ons niets zou kunnen schelen. De EU kan niet zonder handel en andere verbindingen met de buitenwereld. Er is ook niets tegen gecoördineerde humanitaire actie binnen de EU of de VN. Maar ieder het zijne. Europa hoeft de verantwoordelijkheid voor wat er buiten de EU gebeurt niet over te nemen. Was het wel zo nuttig dat politici uit de EU landen de opstand in Kiev moreel gingen ondersteunen? Was het niet eerder schadelijk? Met welk moreel gezag kan het Westen Poetin nu voor straf in de hoek zetten? En hoe wankelmoedig is de houding van de EU geweest en nog steeds ten aanzien van de binnenlandse oorlog in Syrië?  Waseen neutrale opstelling niet beter geweest? De EU heeft daar toch niets te zoeken? Vrede in de wereld, mensenrechten enz. zijn zaken die buiten de competentie van de EU vallen en beter door de daarvoor speciaal gecreëerde instanties worden behartigd. 

 Gedateerd 15 mei 2014